Vrijwilligers zijn geen lagekostendepaneurs

Minister-president Geert Bourgeois schetste in zijn Septemberverklaring een aantal door de Vlaamse Regering noodzakelijk geachte besparingen. Tegelijk wees hij er op dat de regering wil investeren in de economie, in innovatie, in onderwijs en welzijn; om zo te werken aan een betere toekomst. Caritas Vlaanderen vraagt de overheid na te denken over de gevolgen van deze besparingen op onze ‘betere toekomst’. Op welke manier zullen we omgaan met de leegte die besparingsmaatregelen zullen laten in het maatschappelijk middenveld?

De combinatie van besparen en investeren behoeft een derde component van sociale bescherming. Die is noodzakelijk om iedereen te kunnen meenemen op die weg naar een betere toekomst. “Net daar bleven we op onze honger zitten: armoedebestrijding was duidelijk geen prioriteit”, zegt Dominic Verhoeven, directeur van Caritas Vlaanderen. “Concreter dan een verwijzing naar sociale correcties werd het nauwelijks.”

Wél was er een korte en zeer positieve passage over de inbreng van vrijwilligers. Caritas onderschrijft ten zeerste de positieve bijdrage van het vrijwilligerswerk aan de samenleving. Maar precies deze korte verwijzing in de Septemberverklaring maakt ons ook wat ongerust.

Je kan de rol van het vrijwilligerswerk immers ook begrijpen vanuit het concept ‘Big Society’, zoals dat in het Verenigd Koninkrijk opgang maakt. Na het verminderen van de uitgaven en het afbouwen van de rol van de overheid, hoopt de overheid dat het maatschappelijk middenveld de ontstane leegte zelf zal opvullen. Daarvoor wordt gekeken naar middenveldorganisaties die met vele vrijwilligers zorg zouden dragen voor zij die niet mee kunnen in de maatschappij.

Caritas Vlaanderen is ervan overtuigd dat het maatschappelijk middenveld een meer dan toegevoegde rol te spelen heeft in onze samenleving, maar niet in de plaats van de overheid. “De specificiteit van vrijwilligerswerk ligt net in de taken die zij en surplus opnemen om de samenleving ‘warmer’ te maken. Vrijwilligers zijn complementair aan professionele zorg- of hulpverleners”, zegt Lieve Coorevits, stafmedewerker vrijwilligerswerk.

“Als vrijwilligers echter worden ingezet voor het lenigen van basisbehoeftes, dragen ze niet bij tot die menselijke en warme samenleving waar ze samen van dromen. Wel verworden ze op dat moment tot een goedkope (gratis) arbeidskracht, zonder de noodzakelijke bescherming.”

“Ook in Frankrijk is al gebleken dat het doorschuiven van diensten die door de overheid losgelaten worden naar vrijwilligers, niet werkt”, vult Dominic Verhoeven aan. “Ervan uitgaan dat vrijwilligers het wel zullen oplossen, is een verkeerde interpretatie van ‘vermaatschappelijking van de zorg’. De overheid mag haar eigen verantwoordelijkheden niet doorschuiven, ook niet in crisistijd. Vrijwilligerswerk mag niet geïnstrumentaliseerd worden, dan verliest het alleen maar van zijn waarde en van zijn appél.”

Het maatschappelijk middenveld, het verenigingsleven, het vrijwilligerswerk zijn vindplaatsen van energie om te komen tot een warme en toekomst georiënteerde samenleving, waarbij iedereen ingesloten is. Dominic Verhoeven: “Het zou een kapitale vergissing zijn die potentialiteit te reduceren tot het vullen van de putten die de besparingen van de overheid veroorzaken. Wij zijn partners in zorg en solidariteit, geen lagekostendepanneurs.”