Kinderopvang wordt een (dure) luxe

Nieuwe decreet kinderopvang toont eerst kwetsuren bij jonge gezinnen

Op 1 april 2014 trad het nieuwe decreet Kinderopvang van Baby’s en Peuters in werking. “Met dit decreet”, zo staat te lezen op de website van Kind & Gezin, “wil de Vlaamse overheid stap voor stap voldoende, kwaliteitsvolle kinderopvang realiseren die voor iedereen toegankelijk is. De opvang moet zowel betaalbaar zijn voor de ouders als financieel leefbaar voor de opvangsector.” Maar of de opvang toegankelijk en betaalbaar zal blijven voor de ouders, is nog maar de vraag.

Het moet gezegd, in het decreet staan veel positieve elementen. Zo wil de overheid het aantal inkomensgerelateerde plaatsen, waar de ouderbijdrage berekend wordt op basis van het inkomen van de ouders, sterk uitbreiden. Daarnaast wordt ingezet op de kwaliteit van de kinderopvang en wordt ook de pedagogische en sociale functie uitgediept.

Minimumtarief verdrievoudigd

Toch zijn er ook belangrijke kanttekeningen. Recent reageerde Caritas Vlaanderen, samen met onder meer de Gezinsbond en Welzijnszorg, tegen de verhoging van de laagste tarieven. Kort samengevat worden de laagste tarieven opgetrokken van 1,56 EUR naar 5 EUR per opvangdag, weliswaar met enkele uitzonderingen. Leefloongerechtigden of mensen met een gelijkaardige uitkering zouden 5 euro per opvangdag betalen als ze geen activeringstraject volgen en 3 euro als ze dat wel volgen. Het OCMW kan eventueel nog een vermindering toekennen aan gezinnen die zij inschat als een 'behartenswaardig geval', maar het initiatief ligt bij het gezin en de beslissingsbevoegdheid bij het betrokken OCMW.

Op dit moment betalen leefloongerechtigden of mensen met een gelijkaardige uitkering 1,56 EUR per opvangdag. De organisaties vroegen een automatische toekenning van het tarief  1,56 EUR voor leefloongerechtigden en equivalent leefloongerechtigden, wat een extra onderzoek door het OCMW overbodig zou maken. Jammer genoeg bleek enkele weken later dat de Vlaamse Regering ons hierin niet zou volgen. Wel wil de minister bekijken hoe meer regelluwte kan bereikt worden en de drempel bij het OCMW zo opnieuw verlaagd kan worden.

 


 

“Wij maken gebruik van opvang bij een onthaalouder en betalen daar een ouderbijdrage van 9,71 euro. Voor de invoering van het decreet moest er bij ziekte van het kindje niets betaald worden. Nu moeten we de maximumvergoeding betalen als het aantal respijtdagen op is, een verschil van 18 euro per dag. We kunnen niets anders dan onze dochter al maar vaker ziek naar de onthaalmoeder sturen.”

 


 

Bestellen is betalen

Een ander negatief effect van het nieuwe decreet, vloeit voort uit het ‘bestellen is betalen’-principe. Om de leefbaarheid van de sector veilig te stellen en voldoende in te kunnen zetten op een kwaliteitsvolle opvang, wordt aan ouders die een bepaald aantal ‘respijtdagen’ overschrijven, een bijdrage gevraagd wanneer hun kind niet naar de opvang kan komen. In het verleden gebeurde het dat ouders hun kind thuis hielden om diverse redenen: zelf een snipperdag op een zonnige dag, een uitje met de grootouders, een treinstaking, etc. Uiteraard impliceerde dit loonverlies voor het opvanginitiatief.

Bestellen is betalen houdt in dat elk kind een aantal ‘respijtdagen’ krijgt. Een kind dat voltijds naar een onthaalouder gaat, heeft recht op minimum 18 zo’n dagen. Een peuter die slechts vier dagen per week gaat, heeft recht op bijvoorbeeld 14 dagen. En ga zo maar door: de opvanginitiatieven mogen dit zelf specifiëren naar de ouders toe. Deze dagen zet je als ouder in wanneer je een snipperdag neemt, een vakantie plant of wanneer je kind door ziekte thuis moet blijven. Zijn je dagen opgebruikt en blijft je kind thuis, dan betaal je een door het opvanginitiatief vastgelegd tarief, met als maximum 27,71 EUR.

 


 

“Onze onthaalmoeder stelde ons voor om, wanneer onze tweeling ziek is, hen toch als aanwezig te noteren. Zo moeten wij slecht 6,80 euro betalen, in plaats van 25 euro. En zij houdt haar volledige loon. Een win-win situatie, die ze ook aan andere ouders voorstelt. Maar het is heel wrang om dat zo, frauduleus, te moeten regelen.”

 


 

Niet gaan duurder dan aanwezig zijn

Jammer genoeg leidt deze regelgeving soms tot bizarre situaties. Uit getuigenissen, verzameld door de Gezinsbond en Caritas Vlaanderen, blijkt dat een bijsturing van de regelgeving zich langzaam maar zeker opdringt.

Zo zijn er ouders die voor een normale opvangdag het minimumtarief van 1,56 EUR betalen. Deze ouders leven in een kwetsbare situatie, die recht geeft op dit minimumtarief. Toch moeten zij, wanneer de respijtdagen op zijn, plots een tarief betalen van 20 EUR, voor een dag waarop hun zoon of dochter afwezig is.

Andere opvanginitiatieven gebruiken het vereiste minimum van 18 respijtdagen en hanteren dit strikt. Vooral initiatieven zonder collectieve sluitingsdagen, zetten ouders zo voor blok. Zij moeten respijtdagen inzetten voor de gezinsvakantie, snipperdagen én ziekte en komen zo aan het eind van het jaar aan een hoog extra factuur.

 


 

“De crèche van onze zoon heeft zelf geen vaste sluitingsperiode. Ze zijn dus heel het jaar, onafgebroken open. De nieuwe regels zorgen voor een nachtmerrie: we mogen op een heel jaar niet meer verlof nemen dan 20 dagen, die ook nog eens moeten gebruikt worden als hij ziek is. Wij hebben alletwee 24 dagen verlof per jaar. We mogen onze zoon dus vier dagen niet bij ons hebben, tenzij we 15 euro per dag betalen. Dat is toch absurd? Maar als hij dit jaar nog eens ernstig ziek wordt, dan hebben we pas écht een probleem.”

 


 

Samen voor een rechtvaardige kinderopvang

Caritas Vlaanderen vraagt de overheid dan ook dit thema opnieuw op haar agenda te plaatsen. De vele verhalen die opduiken, getuigen van een slinger die te ver naar rechts is doorgeslagen. Wanneer het gaat over sensibilisering en leefbaarheid, moeten we niet gaan naar onredelijke straffen en boetes.

Kind en Gezin verzamelt op dit moment goede praktijken van kinderopvanginitiatieven rond dit thema en gaat in gesprek met opvanginitiatieven die de wetgeving te strikt interpreteren. In de toekomst wordt een evaluatie gepland die desgevallend de regelgeving kan bijsturen. Voor ons zijn er vandaag echter al voldoende indicaties om de regelgeving socialer en inclusiever te maken. Ook al gaat het slechts om een minderheid van de opvanginitiatieven die het decreet onrecht aan doen, langer wachten met ingrijpen is onverantwoord naar de gezinnen toe die het vandaag al moeilijk hebben. We doen dan ook graag enkele voorstellen om de huidige situatie recht te trekken.

 


 

“Onze zoon was in 2014, ik heb het nagerekend, 24 dagen afwezig door ziekte. Mochten de nieuwe regels toen al in voege geweest zijn, hadden wij op een heel jaar 48 euro per jaar extra moeten betalen. We betalen 14 euro per dag en hebben recht op 16 respijtdagen, omdat hij maar 4 dagen per week gaat. Met die 48 euro zouden we echt wel wat anders kunnen doen. En, nog straffer, mensen die maar vijf euro per dag betalen, zouden zo 120 euro per jaar extra moeten betalen. Dat is toch absurd? De meest kwetsbare gezinnen worden hier het hardst geraakt”

 


 

Zo zou men ervoor kunnen kiezen om ziektedagen los te koppelen van respijtdagen. Ziektedagen, mét doktersattest, zouden onbetaald kunnen blijven terwijl ouders respijtdagen kunnen inzetten voor snipper- en vakantiedagen.

Een andere mogelijkheid is om een sociale correctie door te voeren op het maximum-bedrag dat een initiatief mag vragen wanneer de respijtdagen overschreden worden. Iemand die vandaag 25 euro per opvangdag betaalt, moet immers slechts 2,71 euro extra betalen bij wanneer de respijtdagen benut zijn. Een gezin in een kwetsbare situatie betaalt dan al gauw 22,71 euro of zelfs 25,54 euro per afwezigheid op een opvangdag extra.

Wij gaan de komende dagen en weken hier verder over in dialoog met alle betrokken partijen, om zo samen te streven naar een kinderopvangsector die leefbaar en betaalbaar is voor álle betrokken partijen.