Spiritwijzer

In de context van zorg- en welzijnsvoorzieningen, in de interactie tussen zorgverleners en patiënten of bewoners, komen vaak diepmenselijke thema’s aan bod. Vaak ook worden de zogenaamde ‘trage vragen’ gesteld, hoewel het niet evident is om tijd en ruimte te maken voor dergelijke vragen. Bovendien is een ander taalregister nodig om over levensvragen met elkaar te spreken. In vele zorgvoorzieningen wordt een aanbod van spirituele zorg georganiseerd om mensen te helpen bij deze levensvragen.

De spiritwijzer is een instrument dat ontwikkeld is om zorgverleners te ondersteunen en toe te rusten om dit gesprek over levensvragen niet uit de weg te gaan. De spiritwijzer is ingebed in een hedendaagse visie op spirituele zorg, en is bedoeld als instrument om verbinding te creëren tussen de eerstelijns-zorgverlening en de pastor of spiritueel zorgverlener op de tweede lijn. Het is zo een zinvol werkinstrument om levensvragen op het spoor te komen.

Hieronder vind je informatie over het gebruik van de Spiritwijzer in algemene ziekenhuizen, de geestelijke gezondheidszorg en de ouderenzorg. Je vindt er ook meer info over de vormingen die Cairos opzet rond het gebruik van de Spiritwijzer. Uiteraard kan je ook al het werkmateriaal bestellen.

 


 

Algemene ziekenhuizen: een brug tussen eerste- en tweedelijnszorg

De spiritwijzer voor het algemeen ziekenhuis is ontwikkeld als een handige tool voor verpleegkundigen die in de eerste lijnzorg frequent contact hebben met patiënten. De spiritwijzer is opgevat als een schaal, waar verschillende kwadranten te onderscheiden zijn. Per kwadrant – gevoelens, levenspijn, levensbalans, verbinding zoeken, – zijn vaak gehoorde uitspraken of vaak gestelde vragen opgenomen. Verpleegkundigen worden aangemoedigd om actief en empathisch te luisteren, en eventueel ook in te gaan op vragen of verzuchtingen. Vaak is het verhelderend om een vraag anders te formuleren, of verduidelijking te vragen. Wanneer ze merken dat de patiënt worstelt met zijn of haar situatie, of overvallen wordt door onmacht of kwetsbaarheid, kunnen ze dit signaleren aan de spiritueel zorgverlener die dan kan langsgaan bij de patiënt voor een vrijblijvend gesprek en een eventuele begeleiding.

Om met deze spiritwijzer aan de slag te gaan, is het aangewezen dat verpleegkundigen een gepaste vorming volgen, bij voorkeur aangeboden door de pastor of spiritueel zorgverlener van het ziekenhuis. Het werken met dit instrument kan ook best geïntegreerd worden in de zorgcultuur en zorgvisie van het ziekenhuis.

In een volgend stadium kan de terminologie van de spiritwijzer gehanteerd worden in het elektronisch patiëntendossier, en op die manier bijdragen tot een interdisciplinaire registratie van de geboden zorg.

 

Geestelijke gezondheidszorg: een handreiking om cliënten te empoweren

De spiritwijzer voor de geestelijke gezondheidszorg heeft een andere finaliteit. De plooifolder is bedoeld als handreiking voor cliënten, om zelf aan de slag te gaan met de spirituele dimensie van wat hen overkomt. Er worden zes luiken onderscheiden, die telkens een centrale vraag thematiseren: (Hoe ga ik om met) levensvragen? – Wat raakt me? – Wat geloof ik? – Wat zet me in beweging? – Hoe maak ik keuzes? – Wat voedt, ondersteunt me?

Bedoeling is dat cliënten deze spiritwijzer mee krijgen om te reflecteren over de vragen. In groepsgesprekken of individuele contacten met de spiritueel zorgverlener kan dan dieper ingegaan worden op bepaalde aspecten. Deze spiritwijzer kan een leidraad zijn om een proces op te bouwen, om te werken aan meer weerbaarheid en veerkracht. Ook hier is het belangrijk dat het werkinstrument ingebed is in een interdisciplinaire zorgvisie, en dat de medewerkers vertrouwd zijn met dit instrument. Op die manier kunnen medewerkers gericht doorverwijzen naar de pastor.

 

Ouderenzorg: een instrument voor gesprekken die dieper en verder gaan

Voor de medewerkers in een woonzorgcentrum is het belangrijk om ogen en oren goed open te houden tijdens het contact met de bewoners en hun naasten. De spiritwijzer voor de ouderenzorgsector richt daarom de aandacht op volgende twee ‘bronnen’: wat kan je zien als je in de kamer binnenkomt, en wat hoor je – soms tussen de regels – in het dagelijkse contact met de bewoner? Kortom: wat leeft er bij de bewoner op dit moment?

Er worden vier dimensies onderscheiden: Gevoelens – Persoon en waarden – Levensverhaal en relaties – Kracht en zin. Tegelijk worden suggesties gegeven om op een gepaste manier om te gaan met deze levensvragen. Drie basishoudingen zijn daarbij belangrijk: benoemen en aftoetsen – open vragen stellen – delen. Er wordt ook gewaarschuwd voor antwoorden die het gesprek afblokken en onmogelijk maken.

 


 

>> Spiritwijzer bestellen

 

 

Spiritwijzer Algemene ziekenhuizen
Kostprijs: 2,5 euro / stuk, en vanaf 100 exemplaren 2 euro / stuk
(stevig maco-karton, cirkelvormige dubbele schaal, verbonden met rivet)

Spiritwijzer Geestelijke gezondheidszorg
Kostprijs: 0,5 euro / stuk, en vanaf 250 exemplaren 0,3 euro / stuk
(afmetingen: 10x10 cm, open: 60x10 cm, stevig maco-papier)

Spiritwijzer ouderenzorg
Kostprijs: 0,3 euro / stuk, en vanaf 250 exemplaren 0,25 euro / stuk
(afmetingen: 15x15 cm, stevig geplastificeerd maco-papier)

 


 

Vormingsaanbod in 2018

De spiritwijzer is een instrument voor zorgverleners, om hen te ondersteunen en toe te rusten om het gesprek rond zin- en levensvragen niet uit de weg te gaan. Aan de slag gaan met de spiritwijzer vereist een gedragen en interdisciplinaire zorgvisie, waarbinnen de spirituele dimensie ook aandacht krijgt. Als zorgverlener hierop attent zijn, vereist de nodige vorming en begeleiding. Dit kan in de voorziening worden opgenomen door de pastor.

De diocesane medewerkers voor het zorgpastoraat en Cairos (CCV-regio in Caritas) werkten samen een vormingsaanbod uit rond de spiritwijzer, volgens het 'train the trainer' principe. We beogen dat elke deelnemende pastor geïnspireerd en toegerust weer naar huis keert om vol goesting de spiritwijzer in de eigen voorziening (verder) te implementeren en collega-zorgverleners te ondersteunen in het gebruik ervan. Deze vorming wil pastores (verder) toerusten met concrete werkvormen en materiaal, om de spiritwijzer in de eigen voorziening te implementeren. Zowel 'good practices' om andere zorgverleners op te leiden in het gebruik van de spiritwijzer, als suggesties om na te denken over de plaats van spirituele zorg in de eigen voorziening komen aan bod.

 

Data en info vormingen:

De spiritwijzer in de zorg voor ouderen
woensdag 2 mei 2018, 14u-17u, Jeugdherberg De Blauwput, Leuven

De spiritwijzer in de Geestelijke Gezondheidszorg
donderdag 24 mei 2018, 13u30-17u, Sint Baafshuis in Gent

De spiritwijzer in het Algemeen Ziekenhuis
woensdag 26 september 2018 (locatie te bepalen)

Naast deze drie vormingssessies, die bedoeld zijn voor pastores of spiritueel zorgverleners en die het ‘train-de-trainer’principe volgen, is er ook een algemene introductiesessie over de drie spiritwijzers gepland. Momenteel zijn er twee momenten voorzien voor deze kennismakingssessie:

Woensdag 18 april 2018 (9u-12u) in het Theologisch Pastoraal Centrum in Hasselt
Woensdag 13 juni 2018 (9u30 - 12u30)
in het Theologisch en Pastoraal Centrum in Antwerpen

Meer info en inschrijvingen voor de vormingen viajudith [dot] cockx [at] ccv [dot] be ( Judith Cockx) of op de website van Cairos.